Minggu, 04 Mei 2025

PUISI BALI ANYAR

A. Puisi Bali Anyar

    Puisi inggih punika eksprasi jiwa lan pangrasa panyurat sane kasurat nganggen basa sane lengut lan mamaya cita. Puisi Bali yéning rerehang ring panglimbak kasusastran Bali, ngranjing ring sajeroning kasusastran Bali Anyar, sané kawéntenannyané saking pengaruh kasusastran modern sané embas ring kabudayan Barat (Eropa). Tiosan ring wangun puisi Bali tradisional sakadi kakawin miwah geguritan sané madrué uger-uger ngwacén tur ngripta manut pakemnyané, puisi modern puniki wantah madrué uger-uger ngwacén kémanten, tur ring sajeroning ngripta dagingnyané kapisaratang tur kadasarin antuk rasa saking sang sané ngripta manut wangun téma lan gaya basannyané sané bebas.

    Puisi Bali Anyar, punika wantah sastra sane kaangge nartaang pabesen, ngangge basa sane bawak nanging dagingne padet. Puisi puniki sastra sane kakomunikasiang boya ja gatra, sakewanten karya sastra sane madaging rasa muah napi sane kacingak indik kahuripan. Puisi Bali Anyar ngawit medal duk warsa 1959, sané kacihnayang antuk kamedalang pupulan puisi pakaryan Suntari PR sané mamurda "Basa Bali" munggah ring Majalah Médan Bahasa Yogyakarta. Wusan punika kalanturang antuk medal puisi sané mamurda "Bali" pakaryan Yudha Panik, miwah "Pura Agung Jagatnatha" olih Wayan Rugeg Nataran. Panglimbakan Puisi Bali Anyar kantos mangkin sumingkin becik, puniki kacihnayang antuk medalnyané Pupulan Puisi Bali Anyar pakaryan 1 Madé Suarsa sané taler ngamolihang penghargaan "Sastra Rancagé".


B. Wangun Nyurat Puisi Bali Anyar

Wangun sane kaanggén nyurat Puisi Bali Anyar inggih punika:

1. Murda

    Ring sajeroning ngwacén murda ring Puisi Bali Anyar sapatutnyané sampun wénten bayangan utawi nentuang napi sane kacaritayang olih sang pangawi napiké indik genah, indik imanusa, indik kahanan miwah sane lianan.

2. Unteng (Suksma/Tetuek/Tema)

    Risampune nyurat Puisi Bali Anyar punika iraga mautsaha nanggepin tetuek napi sane kacaritayang olih sang pangwacén minakadi, indik pendidikan agama, adat, nasehat, gambaran masyarakat, kepahlawanan miwah sane tiosan.

3. Kanti Suara (Suara)

    Kanti suara penting pisan ring karangan sane marupa puisi santukan ring pangaturan punika adung pisan mangdanë becik kapireng utawi kawacén.

4. Lengkara

    Mangdané polih panekanan miwah panguripin ring sajeroning kruna ring lengkara punika, dados ipun lengkara punika kapotong-kapotong nglantur kasurat ke sor mangdané lengkara punika kaping untap jagi marupa puisi utawi sajak.

5. Wirasa (Daya Bayang/Imajinasi)

    Para pangawi puisi sadurung nyurat mautsaha nguripin daging karangan ipun mangdané maurip miwah polih ngiket atin sang pangwacén. Salantur ipun para pangwacén utaman ipun daweg ngwacén utawi neklamasiang mangda mautsaha nguripin puisi punika ngantos paek utawi pateh sareng pikayunan sang pangawi.

6. Kosa Basa

    Sang pangawi mahutsaha ngrereh kruna-kruna sane tepat utawi pas miwah nentuang kabecikan puisi punika yening nenten mampu/kirang indik basa kakawian punika nenten becik kawacen utawi kapireng.


C. Caciren Puisi Bali Anyar

1. Puisi bali anyar nenten makeh awig-awig (aturan)

2. Puisi bali anyar madaging wastan pangawi

3. Judul utawi murdanyane bebas

4. Tema utawi untenganyane bebas


D. Uger-uger Ngwacen Puisi Bali Anyar

Sajeroning ngwacén puisi wenten makudang-kudang uger-uger utawi pidabdab sané patut uratiang. Uger-uger punika luire:

1. Wirasa (Interprestasi)

    Inggih punika pidabdab narka utawi nafsir indik daging utawi tetuek suksman puisiné. Riantukan ring sajeroning awi-awian puisi modern wirasan utawi suksmannyané pada matiosan nganutin pikardin sang sané ngripta puisiné, minakadinnyané:

a. Wénten sané madaging indik kalulutan

b. Wenten sané madaging indik kasinatrian

c. Wénten sané madaging indik kritik sosial

d. Wénten sané madaging indik kasengsaran,

e. Wénten sané madaging indik kaasrian miwah sané tiosan.

2. Wirama (Olah Vokal)

    Inggih punika ring sajeroning ngwacén puisi patut sang sané jagi ngwacén punika nelebang dumun antuk minayang suara nengen, suara ardhasuara, suara cendek utawi suara lantang, tur ring sajeroning ngwacén sawyakti mangdané tatas kapireng olih sang sané manonton.

3. Semita (Ekpresi)

    Inggih punika ri kala ngwacén puisi semu utawi tata wedana patut kanutang majeng ring watak utawi suksman daging puisi sané kawacen.

4. Wiraga (Olah Tubuh)

    Inggih punika gaya utawi gerakan tubuh patut kanutang taler ring kawéntenan semitané, antuk pidabdab sakadi: mamargi, malinggih, matimpuh, miwah sané tiosan, mangda sida kapanggihin lengut, pangus miwah nglangenin ri kala ngwacén.

5. Wates lengkara

    Inggih punika ring sajeroning ngwacén puisi, mangdané sang sané ngwacén sumeken tatas majeng ring tetuek bebaosan miwah unteng pikayun sané wénten ring puisiné, ring dija sapatutnyané matanjekan utawi mararian taler ring dija patutnyané ngwacén gelis, riantukan saking piteges wates lengkarané punika sang sané ngwacén sida sada alon mangsegan angkihan.


E. Unsur Intrinsik miwah Ekstrinsik ring Puisi

    Yaning telehin tetilik tata wangun puisi anyar wénten ngenénin indik instriksik (sané kasirat) lan  ékstrinsik (wangun sané kasurat).

1. Instrinsik

Tetilik saking intrinsik minakadi:

a. Unteng (Tema), napi sane kacaritayang olih sang pangwacén minakadi, indik pendidikan agama. adat, kepahlawanan miwah sane tiosan.
b. Rasa, rasa sané karasayang (bagia, sungsut, girang, muah sené siosan).
c. Piteket, tetuwek sané kaaptiang olih sang ngaripta.

2. Ekstrinsik

Saking ekstrinsik minakadi:

a. Wagun Puisi (Tipografi)larik/baris (gebogan kruna acarik), bait (pupulan larik apada).
b. Diksi, pilihan kruna, lengkara sané lengut lan rima/sajak: pada lingsa wanda/kecap sané lengut ring larik utawi bait.
c. Imaji, pewayangan sané ngawinang sang ngawacén sareng ngrasayang kadi sang pangawi utawi sang ngawacén ngalanglang buana manut cecingaknyanė.


F. Conto Puisi Bali Anyar

Sekar Bhuana

Minyik ngalub satmaka sekar cempaka

nagingin sekancan kaweruhan sang kumara

titiang angob ring carannyane mabaos

tiang kalangen ring kenyem manisnyane I guru

satmaka ujanne neduhin sang pertiwi

duh, gurun titiange sane pinaka baskara ring jagate

tan sida titiang ngewales makasami pasuecan guru

anggen titiang bekel ngupapira idupe

nambakin duka sengsara sundih rikala titiang kapetengan

kaweruhan sane kapicayang

pinaka embahan toya ring tukade ageng

satmaka genitri sane tan sida kawilangin

anggen titiang dasar nasarin pemargi idup

duh Gurun títiange,

genah utama sane kapolihang

linggih utama pinih utama

Rahayu pemargi rahayu

Badung, 2022

Olih: Pande Sugiarta



Kaketus saking :
Buku Modul Belajar Siswa Palajahan Basa, Aksara, miwah Sastra Bali
 
Kasurat lan kasusun olih :
I Gusti Ngurah Purnama Adi Putra, S.Pd., M.Pd.
Ni Nyoman Susanti, S.Pd.
I Putu Pande Sugiarta, S.Pd., M.Pd.
Ida Bagus Surya Matra Atmaja, S.S., M.Pd.
 
Penérbit :
Catur Wangsa Mandiri
 
Kaunggah olih :
Ni Putu Gadis Pustika Sari

Tidak ada komentar:

Posting Komentar

PUISI BALI ANYAR

A. Puisi Bali Anyar      Puisi inggih punika eksprasi jiwa lan pangrasa panyurat sane kasurat nganggen basa sane lengut lan mamaya cita. P...